ChatGPT, Gemini, Apertus, Deepseek, Claude : ποιό απ´ όλα; (Καβάφης)

Με την εμφάνιση τόσων "μηχανών" αναζήτησης, βασισμένων στην τεχνητή νοημοσύνη - γνώριζα τις : Chatgpt, Gemini και Claude, οι φίλοι ΠολΔ και ΑπΔ μου έμαθαν κι άλλες δυο : Deepseek και Apertus - αναρωτήθηκα πώς συγκρίνονται τ' αποτελέσματά τους. Έθεσα, λοιπόν, ένα απλό ερώτημα (στα Ελληνικά): "Ποια είναι τα 10 καλύτερα ποιήματα του Καβάφη". Και να οι απαντήσεις:

1.
claude.ai : Ιθάκη (1911)
Chatgpt : Ιθάκη
Gemini : Ιθάκη
Deepseek : Ιθάκη
Apertus : Όμορφα, πολύ όμορφα (1913) - Δεν υπάρχει ποίημα του Καβάφη με αυτόν τον τίτλο.

2.
claude.ai : Περιμένοντας τους Βαρβάρους (1904)
Chatgpt : Περιμένοντας τους Βαρβάρους
Gemini : Περιμένοντας τους Βαρβάρους
Deepseek : Περιμένοντας τους Bαρβάρους
Apertus : Ιθάκη

3.
claude.ai : Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον (1911)
Chatgpt : Η Πόλις (1910)
Gemini : Η Πόλις
Deepseek : Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον
Apertus : Η Πόλις

4.
claude.ai : Τείχη (1897)

Chatgpt : Θερμοπύλες
Gemini : Θερμοπύλες
Deepseek : Η Πόλις
Apertus : Απολείπειν ο θεός Αντώνιον (1894)

5.
claude.ai : Η Πόλις
Chatgpt : Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον
Gemini : Απολείπειν ο θεός Αντώνιον
Deepseek : Όσο Μπορείς
Apertus : Τρώες (1904)

6.
claude.ai : Κεριά 1899
Chatgpt : Κεριά
Gemini : Τείχη
Deepseek : Τείχη
Apertus : Αποχαιρετισμός (1912) : δεν υπάρχει ποίημα του Καβάφη με αυτόν τον τίτλο. 

7.
claude.ai : Ο Θεόδοτος (1915)
Chatgpt : Εν μεγάλη Ελληνική αποικία, 200 π.Χ. (1928)
Gemini : Κεριά
Deepseek : Ο Δαρείος
Apertus : Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (1911)

8.
claude.ai : Στα 200 π.Χ. 1916
Chatgpt : Όσο μπορείς
Gemini : Όσο μπορείς
Deepseek : Κεριά
Apertus : Η συνέντευξη (1923) (δεν υπάρχει ποίημα με αυτόν τον τίτλο)

9.
claude.ai : Ένας Γέρος (1897)
Chatgpt : Τα Παράθυρα
Gemini : Επέστρεφε (1912)
Deepseek : Che fece... il gran rifiuto (1901)
Apertus : Είμαι ένας από τους τρελούς που είπαν (1928) : δεν υπάρχει ποίημα του Καβάφη με αυτόν τον τίτλο.

10.
claude.ai : Σώμα, Θυμήσου… - ο σωστός τίτλος : Θυμήσου, σώμα (1918)

Chatgpt : Η Σατραπεία
Gemini : Φωνές
Deepseek : Μελαγχολία του Ιάσονος Κλεάνδρου· ποιητού εν Kομμαγηνή· 595 μ.Χ. (1921)
Apertus : Μελαγχολία του Ιάσωνα (1911)


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Che fece... il gran rifiuto (1901) (ποίημα) (ανάγνωση)

Ένα βαθιά υπαρξιακό ποίημα για την παραίτηση από τον προορισμό ή από μια μεγάλη πράξη. Ο τίτλος προέρχεται από τον Δάντη και αναφέρεται στον Πάπα Κελεστίνο Ε'. Ο Καβάφης μιλά για το βάρος και την οδύνη του ανθρώπου που λέει το μεγάλο "ΌΧΙ" στη μοίρα του [Deepseek].

Απολείπειν ο θεός Αντώνιον (1894) (ποίημα) (ανάγνωση)

(α) Ο Αντώνιος ακούει τους θεούς να τον εγκαταλείπουν. Υπόδειγμα αξιοπρεπούς αποδοχής της ήττας — «μη νιώσεις πένθος» [claude.ai].
(β) Ένα βαθιά ανθρώπινο ποίημα για την απώλεια και την αξιοπρέπεια της ήττας. Η προτροπή να αποχαιρετήσεις ό,τι αγαπάς χωρίς ψευδαισθήσεις, όταν όλα έχουν χαθεί, είναι μια ύψιστη μάθηση θάρρους και αυτογνωσίας [Deepseek].
(γ) Αν και συχνά θεωρείται ένα από τα πρώιμα έργα του Καβάφη, είναι σημαντικό για την ατμόσφαιρα, το στυλ και το θέμα του, όπου ο ποιητής χρησιμοποιεί την εικόνα του Αντώνιου για να μιλήσει για την ήττα, την απώλεια και την υπέρβαση [Apertus].
(δ) Αναφέρεται στον Μάρκο Αντώνιο και τη στιγμή της πτώσης του· μάθημα αξιοπρέπειας στην ήττα [Chatgpt].
(ε) Ένα μάθημα αξιοπρέπειας την ώρα της μεγάλης απώλειας. Ο ποιητής μάς προτρέπει να μην θρηνούμε την τύχη που μας εγκαταλείπει, αλλά να την αποχαιρετήσουμε "σαν έτοιμοι από καιρό, σα θαρραλέοι" [Gemini]. 

Αποχαιρετισμός (1912) [Apertus] 

Δεν υπάρχει ποίημα του Καβάφη με αυτόν τον τίτλο. 

Είμαι ένας από τους τρελούς που είπαν [Apertus]

Η φράση «Είμαι ένας από τους τρελούς που είπαν...» δεν ανήκει στον Κωνσταντίνο Καβάφη. Πρόκειται για μια πολύ διαδεδομένη παρανόηση

Εν μεγάλη Ελληνική αποικία, 200 π.Χ. (1928) (ποίημα)

Σχολιάζει πολιτικές και κοινωνικές καταστάσεις με διαχρονικό τρόπο [Chatgpt].

Ένας Γέρος (1897) (ποίημα)

Ένας γέρος καθισμένος σε καφενείο θυμάται. Ο χρόνος, η φθορά, η νοσταλγία — σε ελάχιστους στίχους, μια ολόκληρη ζωή [claude.ai].

Επέστρεφε (1912) (ποίημα) (ανάγνωση)

Ένα από τα πιο αισθαντικά ερωτικά του ποιήματα. Η επίκληση στη μνήμη να φέρει πίσω την "αγαπημένη αίσθηση" ενός έρωτα που πέρασε, μέσα στην ησυχία της νύχτας [Gemini].

Η Πόλις (1910) (ποίημα)

(α) Βαθιά υπαρξιακό· τονίζει ότι δεν μπορείς να ξεφύγεις από τον εαυτό σου [Chatgpt].

(β) Ένα ποίημα για το υπαρξιακό αδιέξοδο. Ο Καβάφης μας υπενθυμίζει ότι δεν μπορείς να δραπετεύσεις από τον εαυτό σου αλλάζοντας τοποθεσία· όπου κι αν πας, η "πόλη" των λαθών και των αναμνήσεών σου θα σε ακολουθεί [Gemini].

(γ) Ένα ποίημα που σχολιάζει την εμπειρία της εξορίας και της αποξένωσης, χρησιμοποιώντας την Αλεξάνδρεια ως σύμβολο και προσωποποιώντας την πόλη σε ένα πλάσμα που σε απορρίπτει αλλά σε δεσμεύει [Apertus].

(δ) ) Ένα ποίημα-καταπέλτης για την αυταπάτη της φυγής. Ο ποιητής συνθλίβει την ιδέα ότι μπορείς να ξεφύγεις από τον εαυτό σου αλλάζοντας τόπο. Η μοίρα είναι ο ίδιος ο άνθρωπος [Deepseek].

(ε) «Δεν θα βρεις νέα χώρα, δεν θα βρεις άλλη θάλασσα». Η αδυναμία φυγής από τον εαυτό μας — η πόλη μας ακολουθεί παντού [claude.ai].

Η Σατραπεία (1910) (ποίημα) 

Θέμα ηθικής ακεραιότητας και η άρνηση συμβιβασμού με την εξουσία [Chatgpt].

Η συνέντευξη (1923) [Apertus]

Δεν υπάρχει ποίημα του Καβάφη με αυτόν τον τίτλο.

Θερμοπύλες (1927) (ποίημα) (ανάγνωση)

(α) Εγκώμιο της ηθικής στάσης και της αξιοπρέπειας, ακόμα και μπροστά στην ήττα [Chatgpt].

(β) Εδώ τιμάται η ηθική στάση του ανθρώπου που επιλέγει να φυλάττει "Θερμοπύλες" στη ζωή του, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι στο τέλος οι "Εφιάλτες" θα φανούν και οι "Μήδοι" θα διαβούν [Gemini].

Ιθάκη (1911)  (ποίημα) (ανάγνωση)

(α) Το πιο γνωστό ποίημά του παγκοσμίως. Η επιστροφή στην Ιθάκη ως μεταφορά για τη ζωή: αξία έχει το ταξίδι, όχι ο προορισμός [claude.ai].

(β) Ίσως το πιο διάσημο ποίημά του· μιλά για το ταξίδι της ζωής και τη σημασία της διαδρομής, όχι μόνο του προορισμού [Chatgpt].

(γ) Το πιο διάσημο ίσως ποίημά του. Ένας ύμνος στη διαδικασία της μάθησης και της εμπειρίας, που μας διδάσκει ότι σημασία δεν έχει ο προορισμός, αλλά το ταξίδι και οι "Λαιστρυγόνες" που νικάμε μέσα μας [Gemini].

(δ) Το πιο εμβληματικό και οικουμενικό ποίημά του. Ένας ύμνος στο ταξίδι της ζωής και την εμπειρία, όπου ο προορισμός (η Ιθάκη) χάνει την αξία του μπροστά στο μεγαλείο της διαδρομής. Η Ιθάκη γίνεται σύμβολο κάθε ανθρώπινου στόχου [Deepseek].

(ε) Ένα από τα πιο διάσημα και εμβληματικά ποιήματα του Καβάφη, που χρησιμοποιεί το ταξίδι του Οδυσσέα ως μεταφορά για τη ζωή, τη μάθηση και την προσωπική ανάπτυξη [Apertus].

Κεριά (1893) (ποίημα)

(α) Συμβολικό ποίημα για το παρελθόν και το μέλλον μέσα από την εικόνα των αναμμένων και σβησμένων κεριών [Chatgpt].

(β) Μια πανέμορφη αλληγορία για το χρόνο. Τα αναμμένα κεριά μπροστά μας είναι οι μελλοντικές μέρες, ενώ η "μακρά σειρά από κεριά σβηστά" πίσω μας είναι το παρελθόν που καπνίζει ακόμα στη μνήμη [Gemini].

(γ) Οι νεκρές μέρες μοιάζουν με σβησμένα κεριά. Λυρικό και ήρεμα μελαγχολικό, με απαράμιλλη αισθητική λιτότητα.

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (1911) - ο σωστός τίτλος είναι Θεόφιλος Παλαιολόγος. (ποίημα) 

Ένα ιστορικό ποίημα που πραγματεύεται την τελευταία στιγμή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, σχολιάζοντας τη μοίρα και το τέλος μιας εποχής [Apertus].

Μελαγχολία του Ιάσονος Κλεάνδρου· ποιητού εν Kομμαγηνή· 595 μ.Χ. (1921) (ποίημα)

(α) Ένα ώριμο ποίημα-σταθμός για τη γεροντική οδύνη του "ξένου" σώματος και της ασυμβατότητας της ψυχής με τη φθορά. Το «γήρας του σώματος και της μορφής μου / είναι πληγή από φρικτό μαχαίρι» είναι ένας από τους πιο συγκλονιστικούς στίχους του [Deepseek].

(β) Ένα ποίημα που εξετάζει την απογοήτευση, την απώλεια και την αίσθηση της μάταιης αναζήτησης, με αναφορά στην ιστορία του Ιάσονα και του Χρυσόμαλλου Δέρατος, χρησιμοποιώντας την για να σχολιάσει την ανθρώπινη εμπειρία [Apertus].

Ο Δαρείος (1917) (ποίημα) (ανάγνωση)

Ένα από τα σπουδαιότερα ιστορικά ποιήματα. Εδώ η ποίηση δεν είναι απλή αφήγηση γεγονότος (η αλαζονεία του βασιλιά πριν την εκστρατεία), αλλά βαθιά ψυχογράφηση της ύβρεως. Ο φανταστικός ποιητής Φερνάζης ενσαρκώνει τη σύγκρουση καλλιτεχνικής δημιουργίας και επικαιρότητας [Deepseek].

Ο Θεόδοτος (1915) (ποίημα) 

Ηθικό απόσταγμα: η κεφαλή του Πομπηίου, δώρο στον Καίσαρα. Η εξουσία είναι ηθικά επικίνδυνη — η ζωή στην αφάνεια, ελευθερία [claude.ai].

Όμορφα, πολύ όμορφα (1913) [Apertus]. Δεν υπάρχει ποίημα του Καβάφη με αυτόν τον τίτλο.

Όσο Μπορείς (1905) (ποίημα) 

(α) Ένας κορυφαίος ποιητικός "οδηγός ζωής" για το πώς να διαφυλάξεις την ανθρώπινη ακεραιότητα μέσα στην κοινωνική "συναναστροφή". Μια προτροπή για σιωπηλή αριστοκρατικότητα, χωρίς ηθικολογία [Deepseek].

(β) Μια ηθική παραίνεση προς τον ίδιο του τον εαυτό (και τον αναγνώστη): αν δεν μπορείς να ζήσεις τη ζωή σου όπως τη θέλεις, τουλάχιστον μην την εξευτελίζεις με τις πολλές επαφές και τις ανώφελες κοινωνικές συμβάσεις [Gemini].

(γ) Σε τέσσερις μόνο στίχους, ο Καβάφης συμπυκνώνει όλη τη μελαγχολία για το πέρασμα του χρόνου και τη μνήμη. Το μέλλον είναι σκοτεινό, το παρελθόν είναι μια γραμμή από αναμμένα κεριά που λιγοστεύουν – τα πιο κοντινά είναι και τα πιο ζεστά [Chatgpt].

Περιμένοντας τους Βαρβάρους (1904) (ποίημα) (ανάγνωση)

(α) Μια πόλη περιμένει τους βαρβάρους που δεν έρχονται. Ο «άλλος» ως αναγκαιότητα, ως δικαιολογία ύπαρξης. Τρομακτική διαχρονικότητα [claude.ai].
(β) Ένα πολιτικό και φιλοσοφικό ποίημα για την παρακμή μιας κοινωνίας που περιμένει «λύσεις» απ’ έξω [Chatgpt].
(γ) Μια αιχμηρή πολιτική και κοινωνική σάτιρα για μια κοινωνία σε παρακμή, η οποία αναζητά μια εξωτερική απειλή ως "λύση" για το δικό της εσωτερικό κενό και την αδράνεια [Gemini].
(δ) Ένα ποίημα-καθρέφτης της κοινωνικής υποκρισίας και της ανάγκης για υπακοή σε μια εξουσία (έστω και κατακτητική). Η αποδόμηση στο τέλος ("νύχτα πέρασε χωρίς βαρβάρους") είναι συγκλονιστική και αποκαλύπτει το υπαρξιακό κενό μιας κοινωνίας που χρειάζεται τον "εχθρό" για να υπάρξει [Deepseek].

Στα 200 π.Χ. (1916) (ποίημα)

Υπεράσπιση του ελληνιστικού κόσμου απέναντι στην κλασική «αγνότητα». Ο Καβάφης υπερασπίζεται τον δικό του, σύνθετο ελληνισμό [claude.ai].

Σώμα, Θυμήσου… (1918) - ο σωστός τίτλος : Θυμήσου, σώμα (ποίημα)

Ένα από τα πιο τολμηρά ερωτικά ποιήματά του. Το σώμα ως μνήμη, ο έρωτας ως μοναδική αλήθεια που δεν ξεχνιέται [claude.ai].

Τα Παράθυρα (1903) (ποίημα) 

Ποίημα για την αγωνία και την αναζήτηση διεξόδου [Chatgpt].

Τείχη (1897) (ποίημα) 

(α) Σύντομο και σπαρακτικό: ο αφηγητής συνειδητοποιεί ότι έχτισε τείχη γύρω του χωρίς να το καταλάβει. Η αυτοφυλάκιση ως τραγωδία [claude.ai].

(β) Μια συγκλονιστική περιγραφή της απομόνωσης. Ο άνθρωπος χτίζει τείχη γύρω του χωρίς να το αντιληφθεί, για να βρεθεί τελικά κλεισμένος έξω από τον ίδιο τον κόσμο και τη ζωή [Gemini].

(γ) Ένα από τα πιο πρώιμα και συνταρακτικά υπαρξιακά ποιήματα του Καβάφη. Η συνειδητοποίηση του εγκλεισμού μέσα στα τείχη που ο ίδιος ο άνθρωπος έχτισε γύρω του, χωρίς να το αντιληφθεί, είναι ένα θεμελιώδες υπαρξιακό σχήμα [Deepseek].

Τρώες (1905) (ποίημα)

Ένα ποίημα που εξετάζει την ετερότητα και την ταυτότητα, χρησιμοποιώντας τους Τρώες ως σύμβολο για τους "άλλους" και τονίζοντας την ανθρώπινη οικειότητα και την ενότητα εν μέσω διαφορετικότητας [Apertus].

Φωνές (1904) (ποίημα) (ανάγνωση)

Ένας φόρος τιμής στις φωνές των αγαπημένων που έχουν πεθάνει ή που χάθηκαν για εμάς, οι οποίες αντηχούν μέσα μας σαν μουσική "μακρινή, που σβήνει" [Gemini].

Η μυκηναϊκή ακρόπολη του Γλα

Πριν από 40+ χρόνια άρχισα τα πήγαινε-έλα Αθήνα <> Θεσσαλονίκη, με όλα τα δυνατά μέσα τότε. 

     Σε μια τέτοια "άνοδο", είχα μαζί μου κι έναν φίλο, τον Κωνσταντίνο Λιβαδά. 

     Φτάναμε κοντά στο χωριό Κάστρο, το γνώριζα γιατί εκεί δίπλα είναι ο Ορχομενός, με την περίφημη για τους Βυζαντινολόγους Παναγία την Σκριπού, και την είχα(με) ήδη επισκεφθεί.

     Καθώς πλησιάζαμε στο Κάστρο, μου λέει:

- "Τον Γλα τον έχεις επισκεφθεί"?
- "Γλα? Δεν λείπει κάποια συλλαβή, κάτι?"
- "Όχι, σκέτο 'Γλα'. Κάνε δεξιά και προχώρα".
Μπήκαμε σ' έναν χωματόδρομο και φτάσαμε στον λόφο, που φαίνεται δεξιά από τον αυτοκινητόδρομο. Κι αντίκρυσα με έκπληξη ένα χαμηλό τείχος, μυκηναϊκής δομής, με τις χοντρές ασήκωτες πέτρες καλά ταιριασμένες, να θυμίζει το τείχος στην Τίρυνθα και στις Μυκήνες. Γύρω-γύρω αγριόχορτα, κανένα κτίσμα ορατό, το χαζέψαμε για λίγο και μετά συνεχίσαμε τη διαδρομή μας για τη Θεσσαλονίκη. Από τότε, κάθε φορά που περνούσα από κει, έριχνα μια ματιά στο "κάστρο", κοίταζα και την περιοχή γύρω-γύρω, και προσπαθούσα να την φανταστώ τα πολύ αρχαία χρόνια, όταν υποθέτω πως ο λόφος ήταν νησί μέσα στη λίμνη, με την ακρόπολη πάνω του και με τους οικισμούς, που σώζονται και σήμερα, στις παραλίες και γύρω πλαγιές. 

     Και να που η αρμόδια Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ξεκίνησε την αποκατάσταση της ακρόπολης στο(ν) Γλα, σ'υμφωνα με την πρόσφατη δημοσιογραφία [18Απρ2026]. Οι αεροφωτογραφίες - να που τα drones δεν είναι μόνο για ν' αφανίζουν κόσμο - δίνουν μια πιο παραστατική εικόνα από το απλό επίγειο περπάτημα : στις εικόνες φαίνονται οι ανασκαφές και τα κτίσματα, που έχουν ανακαλυφθεί. Μακάρι να συνεχίσουν τα έργα, να υπάρξει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του τι και πώς ήταν εκεί πάνω...

     Κι ένα "ευχαριστώ" στον Κωνσταντίνο, που με ξεστράβωσε εκείνη την ημέρα! 

Πηγή: https://www.mixanitouxronou.gr/wp-content/uploads/2019/11/GLAS_DJI_0007.00_mtx.jpg

Πηγή:  https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9b/%CE%93%CE%BB%CE%B1%2C_Gla.jpg

Οι σκύλοι μας...

Στο σπίτι - όσο ζούσαμε σε κανονικό σπίτι, με αυλή, χώμα, δέντρα, όχι στα σημερινά μπετονένια κλουβιά... - είχαμε πάντα ζωάκια. Μερικά παπαγαλάκια, χελώνες, γάτες - μέτρησα κάποτε στην αυλή μας 31 γάτες, το υπόγειο (που ανήκε στην ιδιοκτήτρια του σπιτιού) είχε μια μισοανοιγμένη πόρτα, κι είχε μετατραπεί σε αποθήκη επίπλων και μαιευτήριο / νεκροταφείο γατιών και βασίλειο ψύλλων... 

     Αλλά, κυρίως, ΣΚΥΛΟΥΣ. Πολύτιμη παρέα, για ένα μικρό μοναχικό παιδί, αλλά κι αργότερα… Και φαίνεται πως οι σκύλοι συντροφεύουν τον άνθρωπο εδώ και 15 χιλιάδες χρόνια, όπως λένε οι αρχαιολόγοι... 
     Τώρα, που «τακτοποιώ» κάποια πράγματα, πέρασαν μπροστά μου οι εικόνες τους, κι αυτές άνοιξαν «παράθυρα» σε αναμνήσεις, άλλες καλές κι άλλες στενάχωρες!

Η Κέννυ (bouvier de Flandres), την είχε φέρει η μητέρα μου από τη Γαλλία. Ο παιδίατρος και φίλος της οικογένειας έφριξε, που την είδε, είπε πως θα κάνει κακό "στο παιδί" (τρομάρα του, τόσα ήξερε, τόσα έλεγε), πήρε τον σκύλο στο κτήμα ο πατέρας μου, του τον δηλητηρίασε κάποιος γείτονας... 

Ο Dick, γνήσιος Ελληνικός γκέκας, τον έφερε ο πατέρας μου όταν ήμουν 4 ετών. Καλός και δυνατός σκύλος [*]. Πάλι κάποιος είπε τη σαχλαμάρα του, τον πήρε κι αυτόν στο κτήμα ο πατέρας μου, τον δηλητηρίασε κι αυτόν κάποιος...  

 

ο Μεγαλέξανδρος, μωρό κι αργότερα ταξιδιώτης στη Μακεδονία,

η Fatou, berger Belge, που έφερε μαζί της από τη Γαλλία η Pierrette,

η Milou, ένα πανέξυπνο caniche, αυτή έμεινε μαζί μας στο Φάληρο και πήγε από βαθιά γεράματα,

η Περντίτα, ένα ταλαπωρημένο Jack Russel, αλλά καλή ταξιδιώτισσα,

κι αυτή μαζί μας μέχρι τα βαθιά γεράματά της, 

και

 

ο πολυταξιδεμένος Snoopy μας, που μας άφησε υπερβολικά νωρίς...

Όλα καλωσυνάτα ζωάκια... αξιαγάπητα, υπομονετικά... λυπάμαι που τα ταλαιπώρησα αρκετά, τότε που δεν είχα ιδέα - και δεν είχε βρεθεί κανείς στο περιβάλλον να ξέρει, να με καθοδηγήσει - και μόνο πολύ αργότερα, πολύ τελευταία, πολύ αργά πια, έμαθα να "διαβάζω" τους σκύλους και τις αντιδράσεις τους... 

[*] όταν ήμουν μικρός, ο παιδίατρος είχε συστήσει να μου δίνουν μουρουνόλαδο. Η γνωστή κουταλιά από ένα μάλλον δύσοσμο, δύσγευστο και δυσάρεστο υγρό. Ο μικρός την ήπιε μια την κουταλιά του, την ήπιε δυο, την τρίτη φορά δήλωσα: "μια κουταλιά ο σκύλος και μετά μια εγώ". Τι να κάνει η θειά μου η Δέσποινα, βούτηξε τον σκύλο, που με απορία κατάπιε το σιρόπι. 

     Φαίνεται πως το κόλπο έπιασε (για τον "μικρό"). Αλλά "έπιασε" και για τον Dick, τον σκύλο, που παρακαρδάμωσε με το μουρουνέλαιο! Έγινε ακόμα πιο δυνατός απ' ό,τι ήταν από μόνος του, και με ένα σάλτο πήδαγε τον δίμετρο μαντρότοιχο και πήγαινε για βόλτα μόνος του, ώσπου αναγκαστήκαμε να τον δέσουμε! 

Οι σκύλοι, οι λύκοι και οι αρκούδες

Ο πατέρας μου, ο Τάκης Μαύρος, ενδιαφέρθηκε πολύ νωρίς για την πολιτιστική κληρονομιά μας. Που τους τελευταίους αιώνες επέζησε κυρίως σε διάφορα μοναστήρια, πριν αυτά χαθούν από ερήμωση κι εγκατάλειψη ή παραμορφωθούν από τις "φροντίδες" και τ' ασβεστώματα κυρίως κάποιων καλογραιών... Από το 1969 μέχρι τα μέσα του 1981 αφιέρωσε τα σαββατοκύριακά του να επισκέπτεται είτε υπάρχοντα μοναστήρια, είτε μέρη τα οποία αναφέρονταν στην ελληνική και γαλλόφωνη βιβλιογραφία ότι είχαν υπάρξει μοναστήρια [*]. Πολλά από αυτά μπορούσε να τα προσεγγίσει μετά από πολύωρο περπάτημα.

     Στ' απομονωμένα μέρη υπήρχε πάντα μια προσοχή, μην συναντήσει κοπάδια, που συνοδεύονταν από σκύλους-φύλακες. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάστηκε στην ορεινή Ήπειρο, γιατί εκεί οι ντόπιοι ποιμενικοί ήταν εξαιρετικά μεγαλόσωμα ζώα, ήρεμα όσο το κοπάδι ήταν ασφαλές, αλλά πολύ επιθετικά αν διαισθάνονταν απειλή. 

     Από μια τέτοια εκδρομή, έφερε στο σπίτι ένα "λάφυρο", είτε από εγκαταλελειμμένη στάνη, είτε από δώρο από κάποιον βοσκό. Ένα κολλάρο αγκαθωτό, που φοράνε στους ποιμενικούς οι βοσκοί, ώστε να μπορέσουν ν' αντιμετωπίσουν οι σκύλοι τις επιθέσεις λύκων και αρκούδων! 

     Μέχρι πρόσφατα, απλώς φανταζόμουν τη χρήση τους. Αλλά προ ημερών είδα κάποιες εικόνες από κοπάδια, και στην Ανατολία, αλλά και στα Πυρηναία, με ποιμενικούς σκύλους να φοράνε αυτά τα κολλάρα. Κι έτσι, η απλή φαντασία επιβεβαιώθηκε τρανά. Και το "λάφυρο", που είναι ένα από τα κειμήλια, που κρατώ, πήρε πάλι τη θέση του, πλήρες πλέον νοήματος.

Πάνω, το Ηπεριώτικο κολλάρο, κάτω τα παραδείγματα 

των ποιμενικών με φορεμένα τα απροστατευτικά κολλάρα.

[*] Όσοι ενδιαφέρονται για το έργο του Τάκη Μαύρου, μπορούν να επισκεφθούν την ακόλουθη ιστοσελίδα: https://sites.google.com/view/takismavros/. 

Ο 20ος αιώνας και το οδήγημα

Η ανάπτυξη των αυτοκινήτων, στις αρχές του 20ου αι., έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς ανθρώπους να μετακινηθούν, είτε για τη δουλειά τους, είτε για διασκέδαση. Στο τέλος του Β' ΠΠ άρχισε και η διάθεση μικρών και φθηνών αυτοκινήτων, τόσο στη Γαλλία, όσο και στη Γερμανία, και το οδήγημα έγινε εργαλείο, αλλά και διασκέδαση και κυρίως "απελευθέρωση"! 

     Το 1951 περίπου, η μητέρα μου, Paule Champailler τότε, εργαζόμενη στο Γαλλικό Ινστιτούτο, στην Αθήνα, έφερε από τη Γαλλία (με το καράβι) ένα μικρό Σιτροενάκι, το θρυλικό 2CV. Με αυτό πηγαινοερχόταν Αθήνα - Πυργέλα, όταν γνώρισε τον πατέρα μου, τον Τάκη Μαύρο. Κι έμεινε στον πατέρα μου, όταν απεδήμησε η μητέρα μου, τον Μάρτιο του 1954... 

     Και με αυτό έκανα τα πρώτα μου ταξίδια, μ' αυτό φθάσαμε στη Μάνη, όταν οι δρόμοι από Αρεόπολη προς Γερολιμένα ήσαν ακόμα χωματόδρομοι, μ' αυτό φθάσαμε μέχρι τη Νάουσα κι επισκεφθήκαμε τον τάφο των Λευκαδίων, αφού είχαμε ανεβοκατεβεί την Πίνδο... 

     Κάποια στιγμή, νομίζω το 1973, αγοράστηκε το μικρό Τογιοτάκι 1000, για τις ανάγκες του κτήματος, και λίγο αργότερα και το λίγο πιο μεγάλο Τογιότα Κορόλλα (με ρώτησε ο πατέρας μου, του είπα: station wagon να είναι, με κοίταξε περίεργα, αργότερα μου εξήγησε πως φανταζόταν ότι θα του έλεγα κάτι ραλλίστικο!). Και μ' αυτά τα δυο ταξιδέψαμε, πότε ο ένας, πότε ο άλλος, κάποτε κι οι δυο μαζί, απ' άκρη σ' άκρη όλη τη μεσογειακή Ελλάδα.

     Φευ, μεγαλώσαμε όλοι, άνθρωποι κι αυτοκίνητα... Άρχισα να οδηγώ περισσότερο, με το πατέρα μου δίπλα. Και μια μέρα, στη δημοσιά από το Ναύπλιο προς το Άργος, μου λέει διστακτικά: "εκεί δεξιά, δεν βλέπω καθαρά, άνθρωπος είναι ή ποδήλατο"? Δεν ήταν η πρώτη φορά, που (μου) ομολογούσε πως δεν έβλεπε πια καλά, αλλά εκείνη η στιγμή ήταν καθοριστική. 

     Σταμάτησα στην άκρη, σκέφτηκα τις λέξεις μου, και του είπα: "Με όλο το θάροος και τον σεβασμό και την αγάπη, σήμερα είναι η τελευταία μέρα που έχουμε τα δυο αυτοκίνητα. Αύριο θα τα πάμε και τα δυο στη μάντρα. Δεν θέλω να μου τηλεφωνήσει η Χωροφυλακή και να μου πει ότι ο πατέρας μου χτύπησε κάποιον, γιατί δεν έβλεπε καλά". Σκοτείνιασε, αλλά δεν είπε τίποτα. Και την άλλη μέρα, σιωπηρά και πικρά, παραδώσαμε τ' αυτοκίνητα στη μάντρα... Καταλάβαινα πως έχανε το εργαλείο της ελευθερίας του, αλλά δεν υπήρχε άλλος δρόμος... 

     Κι αναρωτιέμαι μερικές φορές πότε θα έρθει η δική μου ώρα...

Κτήρια και αρχιτέκτονες (Κωστής Μακρής, Victor Horta, Ludwig Wittgenstein)

Τα κτήρια, ο σχεδιασμός τους, οι λεπτομέρειές τους με γοήτευαν πάντα. Σ' αυτό βοήθησε πολύ κι ξάδελφός μου, ο Κωστής Μακρής, 3 χρόνια μεγαλύτερός μου, αρχικά φοιτητής της Αρχιτεκτονικής στο ΕΜΠ κι αργότερα ασκούμενος αρχιτέκτων, μέχρι σήμερα! Μικρότερός του, τον άκουγα με θαυμασμό, κάναμε κάμποσες συζητήσεις σχετικά με την αρχιτεκτονική στην Πυργέλα.
     Ένα βράδυ, έτσι όπως εξελίχθηκε η συζήτηση, του έλεγα: "θα βάλω αυτό, κι εκείνο, και το παρακάτω, και θα έχει τόσα και τέτοια δωμάτια κλπ.", με άκουγε με το γνωστό του μειδίαμα αλλά και άπειρη υπομονή, και στο τέλος μου έκανε μια "κρυπτική" ερώτηση: "δηλαδή, θα με αφήσεις να σχεδιάσω τους μεντεσέδες για τα πορτοπαράθυρα?". Μέσα μου, κάπως συγχίστηκα, δεν είπα τίποτα, αλλά η ψηφίδα της περιέργειας για το τι εννοούσε έμεινε...
     Τα χρόνια πέρασαν. Κάποτε έπεσε στα χέρια μου η βιογραφία του γνωστού Αυστριακού φιλοσόφου Ludwig Wittgenstein. Kι εκεί, η ψηφίδα βρήκε τη θέση της! Η αδελφή του Wittgenstein, η Margaret Stonborough-Wittgenstein, παράγγειλε στον αρχιτέκτονα Paul Engelmann να της κτίσει ένα σπίτι, στη Βιέννη (*). Σε κάποια φάση της οικοδόμησης, κλήθηκε ο αδελφός της, ο Ludwig, να δει το έργο. Το επισκέφθηκε, "έδιωξε" (υποθέτω με ευγενικό τρόπο) τον αρχιτέκτονα, και αποτελείωσε το σπίτι ο ίδιος. Και στο κείμενο του βιβλίου υπήρχε η φράση: "σχεδίασε τα πάντα, ως και τους μεντεσέδες για τις πόρτες"!
     Η προσοχή και επιμονή του Wittgenstein για την ακρίβεια στις λεπτομέρειες τον οδήγησαν στο να αναβάλει τα εγκαίνια, το 1928, και να ζητήσει να σηκώσουν το ταβάνι του ισογείου κατά 30 χιλιοστά, ώστε να είναι σύμφωνο με την αντίληψή του για τον αρμονικό σχεδιασμό!

Ο Wittgenstein δεν πρωτοτυπούσε στον "ολικό σχεδιασμό" του κτηρίου. Τρεις δεκαετίες πριν, ένας άλλος γνωστός Βέλγος αρχιτέκτων, ο Victor Horta, κλήθηκε από την οικογένεια Solvay να σχεδιάσει και να κτίσει το μέγαρο Solvay για τον Armand, γιο του πατριάρχη της οικογένειας Ernest Solvay, γνωστού χημικού (εξ ου και η βιομηχανία Solvay). Ο Victor Horta σχεδίασε το κτήριο, τα έπιπλα, τον εξοπλισμό, τους ... μεντεσέδες, τα πάντα! Ευτυχώς, το κτήριο έχει διασωθεί έτσι όπως σχεδιάστηκε, είναι επισκέψιμο, και στο παρακάτω video μπορούμε να πάρουμε μια γεύση του εσωτερικού του.

(*) Το σπίτι υπάρχει ακόμα, και έχει εγκατασταθεί σ' αυτό το πολιτστικό τμήμα της Βουλγαρικής Πρεσβείας.

Η αμφιβολία, ο δισταγμός, η διερεύνηση - Le doute pyrrhonien (Marc Bonnant)

Ας ακούσουμε τον Γάλλο φιλόσοφο Marc Bonnant να εκφράζει με μεγάλη ακρίβεια και λιτότητα τη διαφορά ανάμεσα στη βεβαιότητα και στο "ξέρω" με τον δισταγμό, που μας κάνει ν' αναρωτιόμαστε, να μην είμαστε σίγουροι, να ερευνούμε... αυτό που ονομάζει "doute pyrrhonien" / "αμφιβολία του Πύρρωνος" (από την Ηλεία) αλλά και το "Ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα" του Σωκράτη.

Πηγή: laplacemedia στο instagram.

Οι πεδιάδες - Les plaines

Τον Αύγουστο του 2005 έκανα / κάναμε ένα οδικό ταξίδι - το 2ο της ζωής μου ταξίδιον - ξεκινώντας από τη Βενετία, μπαίνοντας στην Ελβετία από το Merano και βγαίνοντας από την Βασιλεία προς τη Γαλλία. Ανεβοκατεβήκαμε τους επαρχιακούς ελβετικούς δρόμους, από κοιλάδες και ορεινά περάσματα, για να πέσουμε τελικά στις απέραντες πεδιάδες της Καμπανίας. Οδηγούσα(με) αρκετά βαριεστημένα, η θέα στις πεδιάδες δεν μου έλεγε τίποτα.

Τα χρόνια πέρασαν, και προ ημερών, αναζητώντας κάτι άλλο, έπεσα σ' ένα ποίημα του Paul Verlaine. Που αρχίζει με τους στίχους

Dans l’interminable
Ennui de la plaine
...

Στην ατέλειωτη πλήξη

της πεδιάδας 

...

Δυστυχώς, στα ελληνικά χάνεται η ποιητικότητα της γαλλικής φράσης. Και η απόλυτη ταύτιση / έκφραση με τις σκέψεις, που έκανα τότε...

Να γιατί διαβάζουμε... Για μια φράση, που να μας εκφράζει, που να εκφράζει όσα σκεφτόμαστε και που δεν είμαστε σε θέση να διατυπώσουμε τόσο λιτά και με τόση καθαρότητα...

Barjavel - La nuit des temps - Οι εραστές του πάγου

Το 1966, ο Γάλλος συγγραφέας René Barjavel έγραψε ένα βιβλίο, La nuit des temps, που εκδόθηκε το 1968 (*). Προσφάτως, το βιβλίο εκ΄δόθηκε από τις εκδόσεις Στερέωμα, με τον ατυχέστατο (δι εμέ) τίτλο "Οι εραστές του πάγου" (**).

Στο βιβλίο του, ο συγγραφέας φαντάζεται πως - στη σημερινή (1966) εποχή - μια αποστολή στην Ανταρκτική, σκάβοντας στους πάγους, ανακαλύπτει ένα μεγάλο αντικείμενο, που το χρονολογούν στα 900 χιλιάδες χρόνια πίσω, εξ ου και ο γαλλικός τίτλος, που παραπέμπει σ' ένα απώτατο παρελθόν. Το αντικείμενο αυτό είναι μια "κιβωτός", και μέσα σ' αυτήν βρίσκουν μια γυναίκα κι έναν άντρα διατηρημένους μέσα σε πάγο. Καταφέρουν να τους επαναφέρουν στη ζωή, ανακαλύπτουν πολλές λεπτομέρειες για το πόσο προχωρημένες ήσαν οι τεχνικές γνώσεις "τότε". Αλλά, όπως και σήμερα, έτσι και τότε οι διάφορες χώρες μάχονταν μεταξύ τους και οδηγήθηκαν σε μια καταστροφή, από την οποίαν επέζησε μόνον αυτή η κιβωτός... 

     Η αναφορά σε "εραστές", στον τίτλο της ελληνικής έκδοσης, απομακρύνει πιθανόν την/τον αναγνώστη από το ουσιαστικό περιεχόμενο του βιβλίου, που αναφέρεται στην καταστροφική σύγκρουση των διαφόρων λαών, που καταλήγει σε καταστροφή του ίδιου του παγκόσμιου πολιτισμού. Από την άλλη πλευρά, παραγνωρίζεται το κλίμα "μελλοντολογίας", που επικρατούσε από τις αρχές τoυ 19ου αι. στα ευρωπαϊκά γράμματα (ας θυμηθούμε τον Ιούλιο Βερν, αλλά και τον H.G. Wells, μεταξύ πολλών άλλων).

Το βιβλίο διαβάζεται γρήγορα. Κι αφήνει τον αναγνώστη να σκεφτεί πολλά πράγματα για το "σήμερα"... 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(*) Οι ημερομηνίες έχουν σημασία: στο βιβλίο, γραμμένο το 1966, αναφέρονται ταραχές φοιτητών, που εναντιώνονται στην κυβερνητική πολιτική, στην τότε εποχή (στην οποίαν αναφέρεται το βιβλίο) και που θα συμβούν και στη Γαλλία 2 χρόνια αργότερα, το 1968.

(**) Ακόμα και ο τίτλος της αγγλικής έκδοσης, The Ice People, είναι πιο αντιπροσωπευτικός του περιεχομένου του βιβλίου. 

Bigotry - μισαλλοδοξία, φανατισμός, μετανάστευση...

Τις τελευταίες μέρες στριγοφυρίζει στο μυαλό μου μια λέξη: bigotry. Τα λεξικά την μεταφράζουν ως θρησκοληψία, αλλά ίσως πιο σωστά μου φαίνονται: ο φανατισμός, η μισαλλοδοξία.
     Παρακολουθούμε τους τελευταίους μήνες μια ανελέητη, φονική διαμάχη ανάμεσα σε δυο λαούς, που στην ουσία μοιράζονται το ίδιο χωράφι από τα βάθη των αιώνων. Και υποψιάζομαι πως πίσω από αυτή τη διαμάχη κρύβονται ωμά συμφέροντα οπλικών συστημάτων... Αλλά διαβάζω και τις λεκτικές διαμάχες ανάμεσα σε διάφορους, ένθεν κακείθεν, που φαίνεται ότι αγνοούν (ηθελημένα ή αθέλητα) πως αυτές οι διαμάχες, που συνήθως είχαν κι έχουν ως πρόφαση τις θρησκευτικές αντιλήψεις, ήσαν παμπάλαιες...
    Έχουμε ξεχάσει πως η "ελλαδική" επικράτεια (μητροπολιτική Ελλάδα, Βυζάντιο, και Μικρά Ασία) υπέφεραν από μισαλλόδοξους διωγμούς - ας φρεσκάρουμε τη μνήμη μας με το κυνήγι των Αρειανών, των Καθαρών, των Βογομίλων και άλλων μη Ορθόδοξων η Καθολικών Χριστιανών. Πως όλη η "χριστιανική" Ευρώπη, τον Μεσαίωνα, κυνηγούσε τους Εβραίους. Πως αργότερα οι Ισπανοί Χριστιανοί κυνήγησαν όχι μόνο τους Μουσουλμάνους αλλά και τους Εβραίους. Πως οι Καθολικοί κυνήγησαν τους Προτεστάντες και τους Εβραίους.
     Κι όλα αυτά τα κυνηγητά προκάλεσαν μετακινήσεις πληθυσμών, όχι μόνον από χώρα σε χώρα, αλλά κι από ήπειρο σε ήπειρο...
     Κι ας νομίζουμε πως αυτά είναι μακρυνά κι αφορούν τους "άλλους".
     Σε λίγες μέρες θα κυκλοφορήσει ένα βιβλίο, όπου (υποθέτω πως) θα περιγράφεται πώς μια οικογένεια Βαυαρών (Γερμανών) καθολικών, κυνηγημένοι από τους Προτεστάντες συντοπίτες τους, αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην τότε "Γη της Επαγγελίας" (τις ΗΠΑ), ενώ παράλληλα μια άλλη οικογένεια Εβραίων, κυνηγημένοι από τους Πολωνούς, έφυγαν και βρήκαν προσωρινό καταφύγιο στην Ιρλανδία. Ένας από τους Γερμανο-Αμερικάνους Καθολικούς ταξίδεψε κάποια στιγμή στην Ιρλανδία, γνώρισε μια απόγονη Πολωνο-Ιρλανδή Εβραιοπούλα, την ερωτεύτηκε και την παντρεύτηκε. Οι υπόλοιποι Γερμανο-Αμερικανοί της οικογένειας του γαμπρού, στις ΗΠΑ, θεώρησαν αυτόν τον δεσμό απαράδεκτο και εξοστράκισαν τον γαμπρό! Bigotry ανάμεσα σε λαούς, bigotry και μέσα στις οικογένειες!

     Και το ζεύγος? ετανάστευσε προς άλλη γη, σ' άλλα μέρη! 

     Περισσότερα εν καιρώ... 

Μπίλη Βέμη : απαγγελίες ποιημάτων (11 Δεκ 2025)

Καθώς περνούν τα χρόνια, φεύγουν ένας-ένας οι άνθρωποι που μας γνώρισαν, που γνώρισαν το έργο μας, την παρουσία μας. Κάποιοι, πολύ πιο σοφοί, εκφράζουν τις σκέψεις μας με πολύ κομψό τρόπο, όπως ο Γάλλος ακαδημαϊκός Jean d’Ormesson :

Υπάρχει κάτι πιο δυνατό από τον θάνατο, είναι η παρουσία των απόντων στη μνήμη των επιζώντων. 

 Il y a quelque chose de plus fort que la mort, c’est la présence des absents dans la mémoire des vivants.

Έτσι και για τη Μπίλη (Βέμη). Το πρόσωπό της θαμπώνει στη μνήμη μας, χάνεται σιγά-σιγά, η Λήθη είναι μια πολύ σοφή εφεύρεση κάποιων μακρυνών προγόνων μας. 

Μένει το έργο της.

 

Σήμερα, μερικοί φίλοι της δέχθηκαν την πρόσκλησή μας να διαβάσουν κάποια ποιήματά της, που τους άρεσαν. Τους ευχαριστούμε εκ βάθους καρδίας. Αλλά και την φιλτάτη Θεοδοσία, που μας βοήθησε στον συντονισμό).
Παναγιώτης και Παύλος, 11 Δεκ 2025

Αναγνώσεις

Αμαρτία (διαβάζει η Θεοδοσία Ράπτου)

Ανασκαφή (διαβάζει η Χριστίνα Λαδά) 

Δεν υπάρχουν λιοντάρια στην Ελλάδα (διαβάζει η Άσπα Αρώνη)

Επιφάνεια (διαβάζουν : η Μπίλη, από συνέντευξη στην ΕΤ3, και η Άσπα Αρώνη)

Η δίψα τους (διαβάζει η Μπίλη τον Σεπτέμβριο του 2012)

Η νύχτα της Αγιάσου (διαβάζει ο Στρατής Σκλεπάρης)
Η ψυχοσώστης (διαβάζει ο Στρατής Σκλεπάρης)
Καλάβρυτα (διαβάζει η Μάγδα Κουμπαρέλου)

Κόκκινα φύλλα φθινοπωρινά (διαβάζει ο Τάκης Παναγιώτου)
Μουσεία (διαβάζει η Μάγδα Κουμπαρέλου)

Νεαρόν ύδωρ (διαβάζει η Μπίλη τον Σεπτέμβριο του 2012)

Νέλτο (διαβάζει η Χριστίνα Λαδά)

Ο κόκκορας των θεμελίων (διαβάζει η Άσπα Αρώνη)
Ο μικρός Νέρωνας (διαβάζει ο - τότε, 1987, μικρός - Παναγιώτης Δεληνικόλας)

Ο Ποιητής (διαβάζουν: η Έφη Δεληνικόλα και η Μάγδα Κουμπαρέλου)
Οι τίτλοι κεφαλαίων γραμμάτων είναι σκαλοπάτια (ανέκδοτο, Νίκος Δεληνικόλας)

Παρίσι βράδυ (διαβάζει ο  Παναγιώτης Δεληνικόλας)
Περιγράφει τι νιώθει (ανέκδοτο, διαβάζει ο Νίκος Δεληνικόλας)
Ποια είσαι (διαβάζει η Τασούλα Φακίδου)

Πόλεμος (διαβάζει ο Δημήτρης Δεληνικόλας, το 1987)

Ραδιενεργά νερά (διαβάζουν: η Χαρά Κανάρη, και η Μπίλη, τον Σεπτέμβριο του 2012) 
Σε μικρό κορίτσι (διαβάζουν: η Έφη Δεληνικόλα και η Σοφία Τρούλη)

Στους φίλους (διαβάζει η Σοφία Τρούλη)

Τα χέρια (διαβάζει ο Στρατής Σκλεπάρης)

Το δέντρο που το φέραν στο μουσείο (διαβάζει η Χαρά Κανάρη)
Το καθαρτήριο (διαβάζει η Θεοδοσία Ράπτου)

Το σκυλί (διαβάζει η Μπίλη, τον Σεπτέμβριο του 2012)
Το σύνδρομο της Περσεφόνης (διαβάζει η Θεοδοσία Ράπτου)

Τοπίο που σε λένε ποίημα (διαβάζει η Χαρά Κανάρη)

Τους έζησα ολότελα πριν με σφάξουν (διαβάζει ο Τάκης Παναγιώτου)

Υπάρχει (διαβάζει η Μπίλη, από συνέντευξη στην ΕΤ3)

Χωρίς το κέλυφός του (διαβάζει η Άσπα Αρώνη)

Προσοχή στα λόγια μας (από μια διάλεξη του Benjamin Zander)

Άκουσα ένα βράδυ τον Benjamin Zander να μιλάει σχετικά με τα λόγια μας. Το παραθέτω σε μετάφραση και στο πρωτότυπο, γιατί το θεωρώ πολύ σημαντικό.

... Τα λόγια που βγαίνουν από το στόμα μας έχουν μεγάλη σημασία (*). Το έμαθα αυτό από μια κυρία, που επέζησε από το Auschwitz, μια από τις λίγες επιζώσες. 

     Πήγε στο Auschwitz όταν ήταν 15 χρονών, με τον αδελφό της που ήταν 8 ετών, κι οι γονείς τους είχαν χαθεί. Καθώς ήσαν στο τραίνο μέσα, είδα πως ο αδελφός μου ήταν ξυπόλητος. Και του έβαλα τις φωνές:

 

Γιατί είσαι τόσο χαζός? Δεν μπορείς να προσέχεις τα πράγματά σου, για όνομα του Θεού;

Του μίλησα έτσι όπως μιλάει μια μεγάλη αδελφή σ' έναν πιο μικρό αδελφό.

Δυστυχώς, αυτά ήσαν τα τελευταία λόγια, που του είπα, γιατί δεν τον ξαναείδα. Δεν επέζησε.

     Κι όταν βγήκε από το Auschwitz, ορκίστηκε. Μου είπε: Βγήκα από το Auschwitz ζωντανή κι ορκίστηκα: 

"Δεν θα ξαναπώ ποτέ [σε κάποιον] λόγια, που να μην μπορούν να είναι τα τελευταία μου λόγια".

Μπορούμε να το τηρήσουμε? Όχι? και να βλάψουμε τον εαυτόν μας και τους άλλους? 

(*) O Zander έρχεται μετά από πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια να ξαναπεί όσα είπε ο Όμηρος: η Ευρύκλεια ψέγει την Πηνελόπη, λέγοντας την περίφημη φράση (Οδύσσεια ψ, 70): 

... ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων

... τι λόγος βγήκε από το φράγμα των δοντιών σου... 

. . .

[…] It really makes a difference what we say, the words that come out of our mouth. I learned this from a woman who survived Auschwitz, one of the rare survivors. She went to Auschwitz when she was 15 years old, and her brother was eight, and the parents were lost. And she told me this.

She said, we were in the train going to Auschwitz, and I looked down and I saw my brother's shoes were missing. And I said: “why are you so stupid? Can't you keep your things together, for goodness sake?” The way an elder sister might speak to a younger brother.
Unfortunately, it was the last thing she ever said to him because she never saw him again. He did not survive.
And so when she came out of Auschwitz, she made a vow. She told me this. She said “I walked out of Auschwitz into life and I made a vow. And the vow was, I will never say anything that couldn't stand as the last thing I ever say”.
Now, can we do that? No, and we'll make ourselves wrong and others wrong? ...

Benjamin Zander, TED Conference Feb. 2008
https://ed.ted.com/lessons/lessons-from-auschwitz-the-power-of-our-words-benjamin-zander

Η παύλα - The Dash, ένα ποίημα της Linda Ellis

Οι πρόσφατες αποδημίες φιλτάτων ανθρώπων / συνοδοιπόρων σ' αυτή τη ζωή συνέπεσαν με το άκουσμα ενός ποιήματος της Linda Ellis, The Dash. Το βρήκα τόσο επίκαιρο που το καταγράφω εδώ σε δική μου μετάφραση...

Διάβασα για κάποιον που σηκώθηκε να μιλήσει
στην κηδεία ενός φίλου του.
Αναφέρθηκε στις ημερομηνίες που ήσαν γραμμένες στην ταφόπλακα
από την αρχή … μέχρι το τέλος.

Ανέφερε πως πρώτα γραφόταν η ημερομηνία γέννησης
και μετά διάβασε με δάκρυα την επόμενη ημερομηνία
αλλά, είπε, την περισσότερη σημασία είχε 
η μικρή παύλα ανάμεσα σε αυτά τα δύο χρόνια.

Γιατί αυτή η μικρή παύλα αντιπροσωπεύει όλον τον χρόνο
που έζησαν στη Γη.
Και τώρα μόνον αυτοί που τους αγάπησαν
γνωρίζουν πόσο αξίζει αυτή η μικρή παύλα.

Γιατί δεν έχει καμμιά σημασία τι κατέχουμε,
τ´ αυτοκίνητα… το σπίτι… το χρήμα.
Αυτό που έχει σημασία είναι το πώς ζούμε κι αγαπάμε
και ξοδεύουμε αυτή την «παύλα».

Ας σκεφτούμε
Μήπως υπάρχουν πράγματα που θέλουμε ν´ αλλάξουμε

Γιατί δεν ξέρουμε πόσος χρόνος μας μένει

να τα τακτοποιήσουμε.

Αν μπορούσαμε ας κόψουμε ταχύτητα
να σκεφτούμε τι είναι αληθινό
και να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε
το πώς αισθάνονται οι άλλοι.

Κι ας μην βιαζόμαστε να θυμώνουμε

κι ας δείχνουμε την εκτίμησή μας πιο συχνά

κι ας αγαπάμε τους ανθρώπους που συμμετέχουν στη ζωή μας

κι ας είναι αυτή η αγάπη πρωτόφαντη.

Ας συμπεριφερόμαστε ο ένας στον άλλον με σεβασμό
κι ας χαμογελούμε πιο συχνά

Κι ας θυμόμαστε πως αυτή η μικρή “παύλα”

Μπορεί να διαρκέσει ακόμα λίγο.

Έτσι, όταν έρθει η ώρα να μιλήσουν για τη δική ΜΑΣ τη ζωή
αναφέροντας τις δικές ΜΑΣ πράξεις
θα είμαστε περήφανοι για τα πράγματα που θα πουν

για το πώς ζήσαμε τη δική ΜΑΣ μικρή “παύλα” ?

I read of a man who stood to speak
at the funeral of a friend.
He referred to the dates on the tombstone
from the beginning … to the end.

He noted that first came the date of birth

and spoke the following date with tears,
but he said what mattered most of all

was the dash between those years.

For that dash represents all the time
that they spent alive on earth.
And now only those who loved them
know what that little line is worth.

For it matters not, how much we own,
the cars… the house… the cash.
What matters is how we live and love
and how we spend our dash.

So, think about this long and hard.
Are there things you’d like to change?
For you never know how much time is left
that can still be rearranged.

If we could just slow down enough

to consider what’s true and real
and always try to understand
the way other people feel.

And be less quick to anger
and show appreciation more
and love the people in our lives

like we’ve never loved before.

If we treat each other with respect
and more often wear a smile,
remembering that this special dash
might only last a little while.

So, when your eulogy is being read,
with your life’s actions to rehash…
would you be proud of the things they say
about how you spent YOUR dash?

Εδώ η Havva Ramadan διαβάζει στ' αγγλικά το ποίημα.

Αρχαιότητες, μνημεία - έργα τέχνης, βανδαλισμοί, κλοπές : σκέψεις από μια έκθεση

Στο Μουσείο της Ακρόπολης, μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 2021, είχε διοργανωθεί μια έκθεση αντικειμένων - αντιγράφων από τις αρχαιότητες του Ιράκ, που είτε υπέστησαν φθορές (μικρές ή μεγάλες), κατά τη διάρκεια των πρόσφατων πολέμων, είτε εκλάπησαν. Τα αντίγραφα ήσαν φτιαγμένα από συμπιεσμένο χαρτί από τον Michael Rakowitz.

        Τα εκθέματα δείχνουν αφενός τη λαμπρότητα της σύνθεσής τους, αφετέρου τις μερικές ή πιο σοβαρές καταστροφές, που έχουν υποστεί. 

 

 

 

Αυτό, που μένει από αυτή την επίσκεψη, είναι μια πικρή γεύση για το πόση καταστροφή προκαλεί η άγνοια αλλά και η απληστία...